De grens


Click here for an english version of the project

De Nederlandse grens is vandaag de dag - buiten een bord langs de weg - vrij transparant, onzichtbaar wel te zeggen. Het project “De grens” laat verschillende grensovergangen van Nederland, Duitsland en België zien om aan te tonen dat de grens nog steeds een belangrijk onderwerp is in de samenleving en geschiedenis van deze gebieden.


Grenspalen // 51°45’58.7”N 5°59’25.6”E

De huidige Belgisch-Nederlandse grens werd in de vorige eeuw vastgelegd. In 1839 werd in London het scheidingstraktaat tussen de koninkrijken van Nederland en België getekend.

De Duits-Nederlandse grens is een ander verhaal. We zien hier twee reeksen grenspalen. De eerste start in Vaals op het drielandenpunt met grenspaal 193 en eindigt met nummer 862 bij Overdinkel in Twente.

Op de grens van Nederland met België en Duitsland staan meer dan 1300 grenspalen om de grens aan te duiden.

Symbolishe grenspost in Nederland, Beek

Oude grenspost in Duitsland, Wyler

Grenspost Feldhuisen / 51°53’51.7”N 6°09’57.0”E

Nederland kent sinds jaren geen visieke grensposten meer. Duitsland daar in tegen heeft besloten zijn grensposten te laten staan. Echter zijn ze niet meer in gebruik. Het gerucht gaat dat als Duitsland ze weer nodig heeft, alleen even hoeft schoon te maken en ze zo weer aan de slag kunnen met grens controles. 

Vlak over de grens bij Veldhuizen staat nog een enorm exemplaar dat nu word gebruikt als trucker stop.

Het contrast tussen de oude grensposten in Duitsland en de symolishe grensmonumenten in Nederland is grimmig. Maar buiten een scheur in het wegdek waar het asfalt van Nederland en Duitsland samenkomen is er vandaag de dag van een harde grens geen spraken meer.

Noord

Eems-Dollardkwestie / 53°19’32.5”N 7°01’02.8”E

Nederland verschilt met Duitsland van mening over de loop van de zeegrens door de Eems vanaf de Dollard. Volgens de Nederlandse opvatting loopt die grens vanaf Nieuwe Statenzijl recht naar de Eems om daar het midden van de stroom te volgen. Volgens de Duitse opvatting is het Nederlandse deel kleiner en volgt de grens in de Eems de laagwaterlijn aan de Nederlandse kant, zodat de zandbanken Paap en Hond Duits zouden zijn. Ook liggen naar Duitse opvatting kleine delen van de havenpieren van Delfzijl eigenlijk in Duitsland.

Duitsland wijst naar een brief uit 1464 waarin de graaf van oost friesland het recht over de eems aan de duitse republiek verkrijgt. Volgens Duitsland is het gebied gedurende lange tijd in ongestoord bezit geweest en er is daarom geen reden tot wijziging van de situatie. Nederland beweert dat deze afspraak in de Franse tijd is vervallen, en is het dus niet eens met de loop van de grens.

Zuid

ENCI-groeve / 50°49’35.1”N 5°41’11.4”E

De ENCI-groeve is een kalksteengroeve aan de Maaszijde van de Sint-Pietersberg in de Nederlandse gemeente Maastricht. Winning van kalksteen (“mergel”) begon hier in 1926 met de oprichting van de Eerste Nederlandse Cement Industrie (ENCI). Kalksteen is een belangrijke grondstof voor de cementproductie. Al vanouds vond in het gebied ondergrondse kalksteenwinning plaats in zogenaamde “mergelgroeven”. Veel Maastrichtse kerken en andere gebouwen zijn gebouwd met “mergel” uit de Sint-Pietersberg.

Mergel groeve / 50°49’38.5”N 5°41’30.8”E

Omdat kalksteen uitstekend bouwmateriaal is, begonnen mijnwerkers al 1.000 jaar geleden met het uitraven van de berg. 

Dit resulteerde in een uniek gangenstelsel van ruim 750 kilometer lang. En zo ook een ondergrondse grens overgang nar België. 

Alleen onder begeleiding van een gids zijn de grotten toegankelijk.

Ondergrondse grens / 50°48’42.7”N 5°41’26.1”E

Het ondergrondse tunnelsysteem gaat ook onder de Nederlands-Belgische grens door. In de Eerste en Tweede Wereldoorlog werd deze grensovergang gebruikt als smokkelroute om illegaal goederen van het ene land naar het andere te smokkelen. 

Vandaag de dag is deze grensovergang nog steeds zichtbaar maar enkel toegankelijk vanaf het Belgische deel van het tunnel systeem.

Verloren vallei / 50°48’15.7”N 5°41’17.1”E

Tijdens mijn tocht door de vallei kwam ik via de verwijzingen van een nabij gelegen bewoner uit bij deze grot. Via deze grot kan je het kilometers lange ondergrondse gangenstelsel van de Sintpieters berg illegaal betreden. Levensgevaarlijk, het is er koud, geen licht en al heb je een zaklamp bij, alles lijkt op elkaar. 

Kortom zonder enige kennis of voorbereiding raak je zo verdwaald.

Illegale ingang naar de Mergel groeve in de Verloren vallei, vlak over de grens in België.


Grenspaal, Berg en Dal / 51°49’23.4”N 5°55’36.1”E

De grens liep tot 1945 in het nabij gelegen dorp Beek. De grens werd tijdens een omstreden grenscorrectie in 1963 een eind opgeschoven naar het oosten. De grenspaal bleef staan. Nederland kreeg het gebied de Duivelsberg als recreatiegebied voor de bevolking van Nijmegen, maar het Duitse buurdorp Wyler schrompelde ineen tot een kwart van zijn oorspronkelijke omvang.

Volgens de lijst van gemeentelijke monumenten is de grenspaal – op die lijst ’vriendschapspaal’ genoemd – in 1909 geplaatst.

Op de paal luid de tekst: “Laat Vriendschap Heelen Wat Grenzen Deelen”.

Een grens is een gebied waar twee - veelal totaal verschillende landen - samen komen, maar iets wat ze delen is de grens. Een grens hoeft niet alleen een fisieke schijdingslijn te zijn. Het kan een metafoor zijn voor een contrasterende connectie. Twee totaal verschillende mensen die toch beste vrienden zijn. Laat Vriendschap Heelen Wat Grenzen Deelen. Grenzen zijn op veel meer plekken dan alleen de uithoekken van een land. Ze gaan van noord naar zuid, kilometers daar voorbij en terug naar jezelf.


Lees hier het proces en onderzoek verslag over de loop naar het eind resultaat.

Using Format